Hoe ontstaat een hagelbui? Bron: KNMI

Onweersbuien kunnen vergezeld gaan van grote hagelstenen van soms 5 centimeter doorsnede of groter. Zulke projectielen richten schade aan, vooral aan dakbedekkingen en glas. Ook gewassen, planten, een vooral auto's kortom vrijwel alles dat getroffen, moet het ontgelden. Mensen riskeren verwondingen en dieren, met name vogels, worden in zware hagelbui vaak dodelijk getroffen.

Grote stenen zijn door hun gewicht gevaarlijker dan kleine. Bovendien slaan ze met grotere snelheid in. Bolvormige stenen van 3 centimeter halen zo'n 50km/h, stenen als tennisballen van 6 centimeter wegen ongeveer 100gram en vallen met 120km/h. Nog grotere stenen zouden snelheden kunnen bereiken van 300km/h. Hagelstenen hebben vaak uitsteeksels en daarom zegt het gewicht meer over het gevaar dan de afmeting.
Grote hagelstenen ontstaan in gigantische onweerswolken die soms tot meer dan 10 kilometer hoogte uitgroeien en waarin krachtige omhoog en omlaag gerichte luchtstromingen voorkomen. Zulke buien gaan vergezeld van valwinden, windstoten of windhozen.

Hagel onstaat wanneer kleine ijs – en sneeuwkristallen in luchtlagen terechtkomen met grote onderkoelde waterdruppels. Het bovenste deel van een buienwolk waar het meer dan 20 graden vriest, bevat kristallen, terwijl het onderste deel, met temperaturen tussen –10 en –20 graden, onderkoelde druppels bevat. Door dalende en stijgende luchtbewegingen in de wolk komen ijsdeeltjes op niveaus met veel onderkoelde water. Zo komt het tot botsingen tussen onderkoelde druppels en ijs. De onderkoelde druppels zetten zich af op de ijskristallen, die groeien en ten slotte als hagel uit de wolk vallen.

In ons land komt zomerhagel met een diameter van 2 centimeter of meer gemiddeld vijf keer per jaar ergens in het land voor. Vrijwel elke zomer komen plaatselijk ook grotere hagelstenen omlaag: op 23 juli 1996 vielen er in Apeldoorn en omgeving hagelstenen van circa 6 centimeter. Op 6 juni 1998 zijn extreem grote hagelstenen gevallen tot bijna 10 centimeter lengte. En het laatste recente voorval was in de regio zuid Holland gedateerd op juni 99, daar vielen hagelstenen van een diameter van 7 centimeter.